Đăng ký xét tuyển trực tuyến

Tứ chẩn trong Y học cổ truyền: Vọng – Văn – Khấn – Thiết

11:43 - 19/03/2019 | 373 lượt xem |  Chuyên mục: Trung cấp chuyên nghiệp | admin

Khám bệnh theo phương pháp Y học cổ truyền gồm có 4 bước, Đông y gọi là tứ chẩn. Dưới đây là thông tin chi tiết về tứ chẩn trong Y học cổ truyền bạn có thể tham khảo.

1. Tứ chẩn là gì?

Tứ chẩn là bốn phương pháp khai thác triệu chứng lâm sàng của Y học cổ truyền. Theo chia sẻ của những Bác sỹ Y học cổ truyền, 4 phương pháp Vọng – Văn – Khấn  – Thiết không tách rời mà thường kết hợp và bổ sung cho nhau. Thực tế, mỗi thầy thuốc có những tâm đắc và kinh nghiệm vào một hoặc hai phương pháp đó. Tuy nhiên, để có thể chẩn đoán chính xác cao thì cần thực hiện cả 4 phương pháp.

Bên cạnh tứ chẩn còn có bát cương, bao gồm 8 cương lĩnh để chẩn đoán vị trí ( biểu lý), tính chất ( hàn nhiệt), trạng thái ( hư thực) và xu thế chung của bệnh ( âm dương).

Tứ chẩn trong Y học cổ truyền : Vọng – Văn – Khấn  - Thiết

Tứ chẩn là 4 phương pháp khám bệnh được áp dụng phổ biến trong Y học cổ truyền

Ngoài các phương pháp trên thì trong nhiều trường hợp Y học cổ truyền cũng cần phải tham khảo những chẩn đoán cận lâm sàng của y học hiện đại như đếm và quan sát dạng hồng cầu, bạch cầu, tiểu cầu trong những chứng bệnh về huyết, chiếu chụp X quang trong những chứng bệnh về khí và tạng… Sư kết hợp giữa y học cổ truyền và y học hiện đại ngày càng được áp dụng phổ biến trong khám chữa và điều trị bệnh.

2. Tìm hiểu chi tiết nội dung tứ chẩn trong Y học cổ truyền

Vọng chẩn ( Nhìn)

Việc quan sát  tỉ mỉ thần, sắc, hình thái, mặt, lưỡi… của người bệnh, sẽ giúp thầy thuốc sơ bộ  thấy cần  đi sâu, nắm vững những vấn đề gì để biết được tình hình bệnh tật trong cơ thể phản  ánh  ra  ngoài. Y học cổ truyền rất chú trọng đến việc xem xét các bộ phận ở mặt, mắt, lưỡi… vì có quan hệ nhiều  với các tạng phủ.

  • Xem thần 

Thần được hiểu là sự hoạt động về tinh thần, ý thức và sự hoạt động của các tạng phủ bên trong cơ thể, biểu hiện ra bên ngoài.

Còn thần: Mắt sáng, tỉnh táo, hoạt động có ý thức … là dấu hiệu chính khí chưa suy

sụp, bệnh nhẹ, chữa dễ và có khả năng khỏi.

Mất (thất) thần: Tinh thần mỏi mệt, thờ ơ, nói không đủ sức… là dấu hiệu chính khí suy, bệnh nặng, khó chữa hoặc chữa lâu ngày.

  • Xem sắc

Thường xem sắc ở mặt, người bình thường sắc mặt sẽ tươi nhuận, ngược lại khi có bệnh thường có sự thay đổi, căn cứ trên những sự thay đổi đó có thể biết được phần nào trạng thái bệnh lý ở tạng phủ liên  hệ.

Sắc đỏ biểu hiện cho sự viêm nhiệt

Sắc vàng: sắc vàng sáng là do thấp nhiệt, vàng tối là do hàn thấp

Sắc trắng thường do hư, hàn, thiếu máu

Sắc đen xám, u tối thường do thận hư, thận hư tinh suy kiệt

  • Xem hình thái ( hình dáng, tư thế, cử động)

Xem hình dáng để biết tình trạng sức khỏe của tảng phụ. Xem tư thế cử động để biết trạng thái tổng quát thuộc âm hay dương chứng.

  • Xem mũi

Chủ yếu xem hình dạng của mũi để chẩn đoán trạng thái hư yếu hoặc bất bình thường của phế.

  • Xem môi

Môi đỏ hồng là  nhiệt, môi nhợt nhạt là huyết hư, môi xanh tím là huyết ứ. Ngoài ra Tỳ khai khiếu ra ở môi miệng, do đó, môi lở loét là dấu hiệu hỏa của Tỳ vượng, môi thâm đen là dấu hiệu thủy của Tỳ suy…

  • Xem da

Tìm những dấu vết xuất hiện ở da để suy đoán được những rối loạn chcw snawng của vùng tương ứng

  • Xem tai

Dựa vào vị trí cũng như sự thay đổi , các dấu hiệu cảnh báo bệnh trên các cùng của loa tai để suy đoán bệnh lý ở cơ quan phủ tạng có liên hệ.

  • Xem mắt

Mắt cũng là một vùng phản chiếu của cơ thể, qua mắt có thể biết duowcj phần nào trạng thái rối loạn của cơ quan tạng phù tương ứng.

  • Xem lưỡi

Các lớp niêm mạc, nhất là phía trên lưỡi tạo thành rêu lưỡi. Dây thần kinh mạch máu và các nhú dạng chỉ của lưới rất nhạy. Vì thế, các thay đổi chức năng tiêu hóa, thể dịch tình trạng cơ thể.. có phản ánh nhanh chóng qua lưỡi. Việc quan sát lưỡi cũng có thể chẩn đoán bệnh khá chính xác và độc đáo.

  • Xem mặt ( diện chẩn)

Đây cũng là một trong số các vùng cơ quan phản chiếu của cơ thể, vì vậy, qua khuôn mặt có thể phần nào đoán biết được bệnh tật ở các cơ quan tạng phủ tương ứng.

Văn chẩn ( nghe – ngửi)

Nội dung của văn chẩn là để ý đến những tính chất của các âm thanh như tiếng thở,  tiếng ho, tiếng rên hay ngửi mùi bốc ra từ người bệnh.

Tứ chẩn trong Y học cổ truyền : Vọng – Văn – Khấn  - Thiết

Văn chẩn liên quan đến những đặc điểm âm thanh và khí mùi của người bệnh

Tiếng nói :

  • Tiếng nói nhỏ, hụt hơi, không đủ sức… là dấu hiệu của hư chứng.
  • Tiếng nói to, vang, mạnh… là dấu hiệu thực chứng.
  • Nói ngọng, khó nói, hay gặp trong chứng trúng phong.
  •  Hay nói, nói 1 mình là dấu hiệu tâm và thận hư.

Tiếng thở :

  • Thở nhanh, thở mạnh… là dấu hiệu thực chứng.
  • Thở nông, yếu là dấu hiệu hư chứng.

Tiếng ho :

  •  Ho có đờm là Thấu, ho không đờm là Khái, ho khan là bệnh nội thương…
  • Ho kèm theo hắt hơi, sổ mũi… thường là do cảm phong hàn.
  •  Ho từng cơn, có tiếng rít… là ho gà

Vấn chẩn (hỏi)

Hỏi người bệnh hoặc thân nhân người bệnh là 1 yếu tố hết sức quan trọng để cung cấp thêm cho thầy thuốc những chi tiết không thể biết được về tiền sử bệnh, diễn tiến bệnh từ lúc khởi bệnh đến lúc thăm khám. Hỏi sẽ giúp thầy thuốc bổ sung những khái niệm đã có, làm sáng tỏ những nghi ngờ đã có khi nhìn và nghe.

Những vấn đề cần hỏi :

  • Quê quán và chỗ ở lâu nhất của người bệnh (để ý đến chi tiết địa lý và phong thổ gây bệnh).
  • Sinh hoạt, tập quán, nghề nghiệp.
  •  Tinh thần và hoàn cảnh sống.
  •  Tiền sử bệnh (trước đây đã mắc bệnh gì…).
  •  Diễn tiến của bệnh từ lúc phát đến khi đến khám.

Thiết chẩn

Thiết là cắt mổ xẻ để phân tích. Đây là khâu cuối cùng trong tứ chẩn, nhằm tập hợp đầy đủ những triệu chứng, giúp cho việc chẩn đoán bệnh một cách toàn tiện. Thiết chẩn gồm 2 phần :

Sờ nắn ( án chẩn): sờ nắn đề xem vị trí và tính chất của bệnh, thường xem tại da, thịt, tay chân và bụng.

Xem mạch: Xem mạch để biết được tình trạng thịnh suy của các tạng phủ, vị trí nông sâu, tính chất hàn nhiệt của bệnh.

Với những chia sẻ trên của các giảng viên Y sỹ Y học cổ truyền Đắk Lắk – Trường Cao đẳng Bách khoa Tây Nguyên, bài viết hi vọng đã đem đến thông tin hữu ích, giúp bạn nắm được kiến thức cơ bản về tứ chẩn trong Y học cổ truyền.

Địa chỉ: Số 300 - Hà Huy Tập - TP. Buôn Ma Thuột - tỉnh Đăk Lăk
Website: caodangbachkhoataynguyen.edu.vn
Email: tuyensinh@caodangbachkhoataynguyen.edu.vn
Điện thoại: 0984 004 045 - 02628 551 557 - 02628 551 553