Đăng ký xét tuyển trực tuyến

Tìm hiểu học thuyết âm dương trong Y học cổ truyền

14:49 - 19/03/2019 | 373 lượt xem |  Chuyên mục: Trung cấp chuyên nghiệp | admin

Học thuyết âm dương được xem là nền tảng lý luận của Y học cổ
truyền. Để giúp bạn đọc hiểu rõ hơn về học thuyết này, hãy tham khảo  học thuyết âm dương theo Y học cổ truyền qua
bài viết dưới đây.

1. Học thuyết âm dương là gì?

Âm dương trong thực tế hiện đại đã được khái quát hóa để chỉ ra hai mặt đối lập nhau trong một sự vật, hiện tượng. Từ đó chúng điều phối, chấn áp hay hỗ trợ nhau.

Cách đây khoảng 3000 năm, người xưa đã nhận thấy những sự vật, hiện tượng luôn có mâu thuẫn song lại thống nhất với nhau, không ngừng vận động, biến hóa để phát sinh, phát triển và tiêu vong. Đây chính là quy luật của học thuyết âm dương.

Tìm hiểu học thuyết âm dương trong Y học cổ truyền

Học thuyết âm dương là cơ sở lý luận của Y học cổ truyền

Học thuyết âm dương là triết học cổ đại phương Đông, nghiên cứu sự vận động và biến hóa không ngừng của vật chất, học thuyết này cũng giải thích nguyên nhân phát sinh, phát triển và tiêu bong của vạn vật. Nguyên nhân đó là do mối quan hệ giữa âm và dương của sự vật đó quyết định.

Trong Y học cổ truyền, học thuyết âm dương quán triệt từ đầu đến cuối, từ cơ bản đến phức tạp trong suốt quá trình cầu tạo cơ thể, sinh lý, bệnh lý, chẩn đoàn và các phương pháp chữa bệnh y học cổ truyền.

2. Những quy luật cơ bản trong thuyết âm dương

  • Âm dương đối lập nhau

Đối lập được hiểu là sự mâu thuẫn, chế ước và đấu tranh giữa 2 mặt của âm dương. Khi quan sát hiện tượng, luôn thất những cặp đối nghịch nhưng gắn bó nhau: sáng tối, động – tĩnh. Tuy đối nghịch nhưng luôn gắn bó, vì thế, đây chỉ là 2 mặt của quá trình thống nhất.

Người xưa đã biểu thị quan niệm trên bằng đồ hình Thái Cực: Một âm ( màu đen) và một dương ( màu đỏ hoặc trắng) trong một vòng tròn không bao giờ tách rời nhau. Thiếu một trong 2 yếu tố âm dương, không thể hình thành sự vật.

  • Âm dương hỗ căn

Hỗ căn là sự bắt rễ, bám víu với nahu. Hai mặt âm dương tuy đối lập với nhau nhưng âm dương luôn hỗ trợ cho mau. Mỗi sự vật, hiện tượng đều cần cả 2 mặt âm dương thì mới có thể tồn tại và có ý nghĩa.

Y học cổ truyền cho rằng: Dương sinh bởi Âm, Âm sinh bởi Dương, Dương lẻ loi không sinh ra được âm, Âm trơ trọi không thể phát triển.

  • Âm dương tiêu trưởng

Tiêu là sự mất đi, trưởng là sự phát triển, nói lên sự vận động không ngừng và sự chuyển hóa lẫn nhau giữa 2 mặt âm dương, lớn lên và mất đi rồi lại lớn lên.

Trong quá trình vận động, nếu một mặt nào đó không ngừng phát triển về phía đối lập thì đến một giai đoạn nào đó nhất định sẽ chuyển hóa sáng nhau.

  • Âm dương bình hành

Bình hành chính là cùng song song, cùng tồn tại. Vì thế, tuy âm dương đối lập,vận động không ngừng nhưng lại luôn giữ được thế quân bình. Thăng bằng giữa hai mặt âm dương nói lên mâu thuẫn thống nhất, vận động và nương tựa lẫn nhau của vật chất.

3. Tìm hiểu ứng dụng của học thuyết âm dương trong y học

tim-hieu-hoc-thuyet-am-duong-trong-y-hoc-co-truyen-1

Học thuyết âm dương được ứng dụng trong khám chữa bệnh Y học cổ truyền

Tổng quan Âm dương trong cơ thể và sinh lý:

Âm: tạng, kinh âm, huyết, bụng, trong, trên …

Dương: Phủ, kinh dương, khí, lưng, ngoài, dưới …

Vật chất dinh dưỡng thuộc âm, cơ năng hoạt động thuộc dương

Tạng thuộc âm, do tính chất trong âm có dương

  • Trên là âm, dưới là dương

Theo cách phân chia này thì đầu là âm và chân là dương. Thực tế, đầu đầu (cụ thể là trán) sờ vào lúc nào cũng thấy mát và chân (dưới) luôn thấy ấm. Khi cơ thể bệnh (có rối loạn thăng bằng âm dương) thì đầu (phía trên) sờ vào thấy nóng (trán nóng, mắt đỏ, mặt đỏ bừng…) thay vì mát, và chân (phía dưới) thấy lạnh (ẩm, ra mồ hôi, đau ê ẩm…) thay vì nóng. Cách chữa bệnh đơn giản nhất là dùng khăn lạnh đắp vào trán (thêm âm vào để đẩy dương ra) hoặc ngâm chân vào nước nóng (thêm dương vào để đẩy âm ra).

  • Bên trái là dương, bên phải là âm

Việc quy định bên phải, bên trái thuộc âm hay dương chưa có tài liệu nghiên cứu và giải thích thỏa đáng. Khi khởi động 1 cách tự nhiên, hầu như bao giờ chân trái cũng khởi động trước. Theo các nhà nghiên cứu, khi chuyển động trái đất tạo nên 1 dòng điện gọi là địa từ lực lôi cuốn mọi vật – Địa từ lực này mang đặc tính âm. Theo nguyên tắc vật lý, 2 vật cùng tên đẩy nhau, khác tên hút nhau. Lực của trái đất là âm.

  • Trong (bụng, ngực) là âm, ngoài ( lưng) là dương

Ngay từ trong bào thai, sự sắp xếp theo thứ tự trên cũng khá rõ: Bào thai nam, dương khí tụ ở lưng nên thường quy lưng ra, vì thế, bụng người mẹ thường có dạng tròn và cứng. Trái lại, bào thai nữ, âm khí tụ ở ngực nên thường quay mặt ra ngoài, vì thế, bụng người mẹ thường có hình bầu dục và mềm.

  • Âm dương và tạng phủ

Thiên “Âm Dương Ứng Tượng Đại Luận” ghi : “Lục phủ giai vi dương, Ngũ tạng giai vi âm” (Lục phủ thuộc dương, Ngũ tạng thuộc âm). Như thế Tâm, Can, Tỳ, Phế, Thận thuộc âm, còn Tiểu Trường, Đởm, Vị, Đại Trường, Bàng quang, Tam Tiêu thuộc dương. Tâm Bào, được coi như 1 tạng mới, do đó thuộc âm.

Bản chất của quá trình sinh và phát triển của bệnh theo âm dương

Phần âm thiên thắng gây âm thịnh, thừa phần âm gây nên chứng lạnh bên trong, gọi là nội hàn.

Phần âm suy hư, thiếu phần âm nên phân dương trội một cách tương đối, gây chứng nóng từ bên trong gọi là âm hư sinh nội nhiệt.

Phần dương hư suy, thiếu phần dương gây hàn, sợ lạnh, tay chân vì phần dương khí ngoài bị giảm sút.

Âm lương lưỡng hư là trường hợp suy giảm cả phần âm lẫn phần dương, thường chỉ gặp ở người có tuổi, cao tuổi.

Trên đây là một số thông tin cơ bản về học thuyết âm dương trong Y học cổ truyền do Trường Cao đẳng Bách khoa Tây Nguyên tổng hợp. Bài viết hi vọng đã đem đến chia sẻ hữu ích, giúp bạn có thêm kiến thức về lý luận y học cổ truyền.

Địa chỉ: Số 300 - Hà Huy Tập - TP. Buôn Ma Thuột - tỉnh Đăk Lăk
Website: caodangbachkhoataynguyen.edu.vn
Email: tuyensinh@caodangbachkhoataynguyen.edu.vn
Điện thoại: 0984 004 045 - 02628 551 557 - 02628 551 553